GİRİŞ
XXI əsr qlobal siyasi sistemin dərin struktur transformasiyaları ilə səciyyələnir.
Beynəlxalq münasibətlərdə güc balansının dəyişməsi ; klassik hegemonluq modellərinin zəifləməsi, regional aktorların artan rolu və sivilizasion ziddiyyətlərin kəskinləşməsi -- müasir dünya nizamını qeyri-stabil və proqnozlaşdırılması çətin olan mərhələyə daxil etmişdir.
Bu şəraitdə siyasi proseslərin yalnız geosiyasi və ya iqtisadi dəyişiklər əsasında izahı artıq kifayət etmir.
Sosial , dini psixologiya, kollektiv qərarlar , tarixi yaddaş və mədəni faktorlar qlobal siyasətin ayrılmaz analitik komponentlərinə çevrilmişdir.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən münaqişələrin əksəriyyəti təkcə dövlətlərarası maraqların toqquşması ilə deyil ; həm də cəmiyyətlərin daxili sosial strukturlarında yığılıb qalan psixoloji gərginliklər, ideoloji manipulyasiyalar və informasiya müharibələri ilə şərtlənir.
Qlobal miqyasda müşahidə olunan siyasi radikallaşma, populizmin yüksəlişi, etimad böhranı və normativ institutların zəifləməsi -- beynəlxalq sistemin dayanıqlığını ciddi şəkildə sarsıdır.
Bu kontekstdə sülh anlayışı -- sosial ədalət, mədəni qarşılıqlı hörmət və siyasi legitimlik üzərində qurulan kompleks fenomen kimi dəyərləndirilməlidir.
Təqdim olunan monoqrafiyanın əsas məqsədi müasir qlobal siyasi reallıqları analitik yanaşma əsasında təhlil etmək ; siyasi davranışların sosioloji və psixoloji əsaslarını aşkara çıxarmaq və beynəlxalq münasibətlərdə sülhün institusional və ideoloji şərtlərini elmi baxımdan əsaslandırmaqdır.
Monoqrafiyada klassik siyasi nəzəriyyələrlə yanaşı, müasir konstruktivizm, kritik geopolitika, sosial inkişaf nəzəriyyəsi və kollektiv şüur konsepsiyalarının analitik imkanlarından istifadə olunmuşdur.
Araşdırmada vurğulanır ki, qlobal miqyasda davamlı sülhün təmin edilməsi -- yalnız güc mexanizmləri və diplomatik razılaşmalarla mümkün deyil.
Bu proses paralel şəkildə cəmiyyətlərin daxili sosial harmoniyasını, din -- dövlət–vətəndaş münasibətlərində etimadı və beynəlxalq hüququn universal dəyərləri üzərində şərhini tələb edir.
Bu baxımdan monoqrafiyada sülh və təhlükəsizlik problemi praktiki və tarixi zərurət kimi təqdim olunur.
İnsan cəmiyyətlərinin təşəkkülü bioloji təkamül qədər sosial və dini fajtorların məhsulu olmuşdur. Ovçu-yığıcı icmalar təhlükəsizlik, qida bölgüsü və əməkdaşlıq ehtiyacından doğan ilkin qaydalar yaratmışdır.
Zamanla bu qaydalar dini inanca , adət, norma və institutlara çevrilmişdir.
Birgə yaşamaq instinkti dilin, dinin və kollektiv əməyin yaranmasını sürətləndirmiş; beləliklə, sosial nizamın ideoloji dayaqları formalaşmışdır.
I FƏSİL. İNSANLARIN PSİXOLOGİYASININ FORMALAŞMADINDA DİN FAKTORUNUN ROLU
1.1. Dinlər -- insanın varlıq, ölüm, ədalət və mənəvi məna axtarışına cavab kimi ortaya çıxmışdır.
1.2. Təhlükəsizlik ehtiyacı, təbiət hadisələrinin izahı, əxlaqi davranışın tənzimi və kollektiv kimliyin möhkəmləndirilməsi ; dinlərin əmələ gəlməsinə səbəb olmişdur.
1.3. Din həm də güc və məsuliyyət arasında balans yaradan, cəmiyyətdə davranış standartlarını legitimləşdirən mexanizm olmuşdur.
1.4. Dünyada ən çox yayılmış əsas dinlər -- (İslam, Xristianlıq, Yəhudilik) ilə yanaşı, qədim fəlsəfi-dini sistemlər (Hinduizm, Buddizm, Konfutsiçilik, Taoizm), milli-etnik inanclar və müxtəlif dini cərəyanlar da mövcuddur.
1.5. Bu müxtəliflik bəşəriyyətin mədəni zənginliyini əks etdirir və eyni zamanda dialoq zərurətini gündəmə gətirir.
II FƏSİL.
İNSANI TALEYİNƏ TƏSİR EDƏN GÖRÜNMƏZ GÜCLƏR.
Tarix boyu bəşəriyyətin taleyini təkcə qılınclar, ordular və sərhədlər müəyyən etməyib. İnsan şüuruna təsir edən ideyalar, inanclar və məlumat axınları çox vaxt hərbi gücdən qat-qat daha təsirli olub.
Müasir dünyada isə bu həqiqət daha açıq və daha təhlükəli şəkildə özünü göstərir: insanları idarə edən əsas güc artıq fiziki zorakılıq deyil ; şüurun istiqamətləndirilməsidir.
2.1. Dinlərin insanların mənəvi gücünü və kollektiv şüuru formalaşdırır.
2.2. Dinlər təkcə ibadət və mənəviyyat sistemi deyil, həm də:
--- davranış normaları,
--- əxlaqi çərçivələr,
--- kollektiv kimlik,
itaət və məsuliyyət mexanizmləri formalaşdırır.
2.3. Din insanın daxili dünyasına təsir edir.
Din qorxu, ümid, günahkarlıq, mükafat gözləntisi kimi psixoloji mexanizmlər vasitəsilə insan davranışını istiqamətləndirir. Bu səbəbdən dinlər əsrlər boyu:
--- imperiyaların qurulmasında,
--- müharibələrin legitimləşdirilməsində,
--- sülh çağırışlarında,
--- kütlələrin səfərbər edilməsində mühüm rol oynayıb.
2.4. Əsas məsələ dinin və yaxud ideyanın özündə deyil, onun necə şərh edilməsi və kim tərəfindən yönləndirilməsindədir.
Tarix göstərir ki, dini dəyərlər həm insanları xilas edə, həm də onları alətə çevirə bilər.
2.5. İnformasiya , təbliğat insan psixologiyasına və siyasi proseslərə təsir edir.
İnsan şüuru sabit deyil – o, daim təsir altındadır. İnformasiya bu təsirin əsas daşıyıcısıdır.
Xüsusilə təkrarlanan, emosional yüklü və məqsədli informasiya insan beynində:
--- '“doğru” anlayışını formalaşdırır,
--- qorxu və nifrət yaradır,
--- dost–düşmən obrazı qurur,
--- reallıq hissini dəyişir.
-- siyasi proseslərə təsir edir.
Təbliğatın əsas gücü ondadır ki, o, insanlara nə düşünməli olduqlarını yox ; necə düşünməli olduqlarını diktə edir.
İnsan çox vaxt manipulyasiyaya məruz qaldığını (aldandığını) hiss etmir, çünki informasiya:
--- “xilas”,
--- “təhlükə”,
--- “ədalət”,
--- “milli maraq” kimi anlayışlarla təqdim olunur.
Müasir dövrdə sosial şəbəkələr, televiziya, xəbər portalları və süni intellekt alətləri bu təsiri misilsiz dərəcədə gücləndirir.
Artıq bir cümlə, bir video və ya bir yalan xəbər -- milyonlarla insanın emosional reaksiyasını formalaşdıra bilir.
2.6.İnformasiya və təbliğat: hərbi gücdən daha təsirli silahdır.
Ən mühüm həqiqət budur :
İnsan şüurunu ələ keçirən güc, torpağı işğal edən gücdən daha təhlükəlidir.
--- Hərbi güc:
--- sərhədləri dəyişə bilər,
--- şəhərləri dağıda bilər,
--- orduları məğlub edə bilər.
İnformasiya və təbliğat isə :
--- millətlərin düşüncə tərzini dəyişir,
--- xalqları öz maraqlarına qarşı çıxmağa razı salır,
---dövlətləri daxildən zəiflədir,
müharibəni “qaçılmaz”, zülmü isə “haqlı” göstərir.
Tarixdə bir çox ölkə məhz silahlarla deyil ; ideyalarla məğlub edilib. Çünki silahla işğal edilən torpaq geri alına bilər, amma şüuru işğal edilən cəmiyyət --- illərlə özünü bərpa edə bilmir.
Bu gün dövlətlər arasında əsas mübarizə meydanı:
--- media sahəsidir,
--- informasiya məkanıdır,
--- ictimai rəyin formalaşdırılmasıdır.
Müasir dünyada real gücün mənbəyi artıq təkcə iqtisadiyyat və ordu deyil. Ən böyük güc – insan şüuruna təsir etmək bacarığıdır.
Din, informasiya və təbliğat düzgün istifadə edildikdə cəmiyyətləri inkişaf etdirə, yanlış istifadə edildikdə isə xalqları uçuruma sürükləyə bilər.
III FƏSİL.
DEZİNFORMASİYA, İKİLİ STANDARTLAR VƏ QLOBAL ƏDALƏT BÖHRANI.
Müasir dünya paradokslarla doludur.
Bir tərəfdən “demokratiya”, “insan haqları”, “azadlıq”, “bərabərlik”, “feminizm” kimi dəyərlər dillərdən düşmür ; digər tərəfdən isə milyonlarla insan müharibələrdə ölür, xalqlar yoxsulluğa sürüklənir, cəmiyyətlər mənəvi aşınmaya məruz qalır.
Bu ziddiyyət təsadüfi deyil. Onun adı --- "dezinformasiya" və "ikili standart" sistemləridir.
3.1. Dezinformasiya --- şüarların arxasında gizlənən cinayətlər törədir.
3.2. İkili standartlar -- qlobal ədaləti pozur.
Müşahidələr göstərir ki, ən böyük cinayətlər çox vaxt “yüksək ideallar” adı altında törədilir.
--- “Demokratiya ixracı” adı ilə ikili standartlar aparılır :
--- Dövlətlərin daxili işlərinə müdaxilə “insan haqlarının müdafiəsi” kimi təqdim olunur;
---- Sosial və əxlaqi aşınma “azadlıq” anlayışı ilə normallaşdırılıb;
--- Quldurluq, korrupsiya, siyasi manipulyasiya “milli maraqlar” pərdəsi altında gizlədilib.
Nəticədə:
--- Milyonlarla dinc insan həlak olub,
--- Ölkələr dağıdılıb,
--- Cinayətlər başqalarının – “geri qalmış”, “avtoritar”, “uyğunsuz” adlandırılan cəmiyyətlərin boynuna atılıb.
Bütün bunlar klassik dezinformasiya mexanizmidir : Əvvəl cinayət törədilir, sonra ideoloji şüarla həmin cinayətə haqq qazandırılır, sonda isə günah başqasına yüklənir.
IV FƏSİL.
BMT TƏHLÜKƏSİZLİK ŞURASINDA İSLAHATLAR ZƏRURİDİR.
Yaşadığımız dünyada Haqq və Ədalətin bərqərar olması üçün yaradılmış ən ali qurum BMT-dir.
Lakin etiraf edilməlidir ki, BMT-nın Təhlükəsizlik Şurasının mövcud strukturu müasir dünyanın reallıqlarını əks etdirmir.
Əsas problemlər:
4.1. Qərarların az sayda dövlətin veto hüququndan asılı olması;
4.2. Əhalisi milyardlarla ölçülən regionların faktiki olaraq BMT TŞ-da təmsil olunmaması;
4.3. Güc balansının keçmişdə qalmış 1945-ci ilin siyasi xəritəsinə əsaslanması..
4.4. Dünya dəyişibsə, idarəetmə mexanizmi də dəyişməlidir;
4.5. Qlobal qərarlar azlığın yox, çoxluğu təşkil edən bəşəriyyətin maraqlarına xidmət etməlidir;
4.6. BMT-nın Təhlükəsizlik Şurası proporsional, regional və ədalətli təmsilçilik prinsipi ilə yenidən formalaşdırılmalıdır.
V FƏSİL.
İNSAN HÜQUQUNUN UNVERSALLIĞI.
5.1. İrqindən, dinindən, dilindən, mədəniyyətindən asılı olmayaraq hər bir insan normal qidalanmalı və ləyaqətlə yaşamalıdır.
5.2. İnsan hüquqları hər hər yerdə qorunmalıdır.
5.3. İnsan hüüuqları coğrafiyaya görə dəyişə bilməz.
5.4. Siyasi maraqlara görə seçici təqib oluna bilməz,
5.5. İnsanlar “bizimkilər” və “onlar” prinsipi ilə bölünə bilməz.
Əgər bir yerdə uşaq ölümü faciədirsə, başqa yerdə də faciədir.
Əgər bir xalqın ağrısı dəyərlidirsə, bütün xalqların ağrısı dəyərlidir.
Əks halda bu, hüquq yox, alətdir.
VI FƏSİL
MÜHARİBƏLƏR DAYANDIRILMALIDIR.
6.1. Müharibə heç vaxt həll yolu olmayıb.
6.2. Müharibələr xalqları düşmən edir,
6.3. Müharibələr nifrəti miras qoyur,
6.4. Müharibələr gələcək nəsilləri cəzalandırır.
7.5. İnsanların yaxşı yaşaması üçün:
--- müharibələr dayandırılmalı,
--- münaqişələr yalnız siyasi və diplomatik yollarla həll edilməli,
--- BMT-nin rəhbərliyi altında vahid sülh mexanizmi işlək vəziyyətə gətirilməlidir.
İnsanları faciələrdən qurtarmaq üçün Sülh zərurətdir.
Xll FƏSİL.
GÜCLÜ BMT MÜNAQİŞƏLƏRİN SÜLH YOLU İLƏ HƏLLİ DEMƏKDİR.
Dünyada sülh istəyiriksə bunu sözlə yox, beynəlxalq hüquqi mexanizmlə həll etməliyik.
Bunun üçün:
7.1. Üzv ölkələrin BMT-yə maliyyə öhdəlikləri artırılmalı;
7.2. Bu vəsaitlər sülhməramlı, humanitar və münaqişələrin qarşısının alınması proqramlarına yönəldilməlidir;
7.3. BMT-yə fövqəladə səlahiyyətlər verilməlidir ki, o, gecikən müşahidəçi yox ; aktiv ədalət təminatçısı olsun.
Zəif BMT – güclü müharibələr yaradır.
Güclü BMT – müharibələrin qarşısını alır.
Nəticə : Bəşəriyyət seçim qarşısındadır:
ya dezinformasiya, ikili standartlar və güc siyasəti ;
ya da haqq, ədalət və kollektiv məsuliyyət.
Əsl tərəqqi silahlarla yox ; vicdanla ölçülür.
Əsl güc silahda yox, ədalətdədir.
Yaşadığımız Dünyanın dinc taleyi -- yalnız həqiqət, ədalət və sülhdən keçir.
MÜASİR DÜNYANIN VACİB TƏLƏBLƏRİ...
( Elmi - Siyasi - Analitik Monoqrafiya )
GİRİŞ
XXI əsr qlobal siyasi sistemin dərin struktur transformasiyaları ilə səciyyələnir.
Beynəlxalq münasibətlərdə güc balansının dəyişməsi ; klassik hegemonluq modellərinin zəifləməsi, regional aktorların artan rolu və sivilizasion ziddiyyətlərin kəskinləşməsi -- müasir dünya nizamını qeyri-stabil və proqnozlaşdırılması çətin olan mərhələyə daxil etmişdir.
Bu şəraitdə siyasi proseslərin yalnız geosiyasi və ya iqtisadi dəyişiklər əsasında izahı artıq kifayət etmir.
Sosial , dini psixologiya, kollektiv qərarlar , tarixi yaddaş və mədəni faktorlar qlobal siyasətin ayrılmaz analitik komponentlərinə çevrilmişdir.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən münaqişələrin əksəriyyəti təkcə dövlətlərarası maraqların toqquşması ilə deyil ; həm də cəmiyyətlərin daxili sosial strukturlarında yığılıb qalan psixoloji gərginliklər, ideoloji manipulyasiyalar və informasiya müharibələri ilə şərtlənir.
Qlobal miqyasda müşahidə olunan siyasi radikallaşma, populizmin yüksəlişi, etimad böhranı və normativ institutların zəifləməsi -- beynəlxalq sistemin dayanıqlığını ciddi şəkildə sarsıdır.
Bu kontekstdə sülh anlayışı -- sosial ədalət, mədəni qarşılıqlı hörmət və siyasi legitimlik üzərində qurulan kompleks fenomen kimi dəyərləndirilməlidir.
Təqdim olunan monoqrafiyanın əsas məqsədi müasir qlobal siyasi reallıqları analitik yanaşma əsasında təhlil etmək ; siyasi davranışların sosioloji və psixoloji əsaslarını aşkara çıxarmaq və beynəlxalq münasibətlərdə sülhün institusional və ideoloji şərtlərini elmi baxımdan əsaslandırmaqdır.
Monoqrafiyada klassik siyasi nəzəriyyələrlə yanaşı, müasir konstruktivizm, kritik geopolitika, sosial inkişaf nəzəriyyəsi və kollektiv şüur konsepsiyalarının analitik imkanlarından istifadə olunmuşdur.
Araşdırmada vurğulanır ki, qlobal miqyasda davamlı sülhün təmin edilməsi -- yalnız güc mexanizmləri və diplomatik razılaşmalarla mümkün deyil.
Bu proses paralel şəkildə cəmiyyətlərin daxili sosial harmoniyasını, din -- dövlət–vətəndaş münasibətlərində etimadı və beynəlxalq hüququn universal dəyərləri üzərində şərhini tələb edir.
Bu baxımdan monoqrafiyada sülh və təhlükəsizlik problemi praktiki və tarixi zərurət kimi təqdim olunur.
İnsan cəmiyyətlərinin təşəkkülü bioloji təkamül qədər sosial və dini fajtorların məhsulu olmuşdur. Ovçu-yığıcı icmalar təhlükəsizlik, qida bölgüsü və əməkdaşlıq ehtiyacından doğan ilkin qaydalar yaratmışdır.
Zamanla bu qaydalar dini inanca , adət, norma və institutlara çevrilmişdir.
Birgə yaşamaq instinkti dilin, dinin və kollektiv əməyin yaranmasını sürətləndirmiş; beləliklə, sosial nizamın ideoloji dayaqları formalaşmışdır.
I FƏSİL. İNSANLARIN PSİXOLOGİYASININ FORMALAŞMADINDA DİN FAKTORUNUN ROLU
1.1. Dinlər -- insanın varlıq, ölüm, ədalət və mənəvi məna axtarışına cavab kimi ortaya çıxmışdır.
1.2. Təhlükəsizlik ehtiyacı, təbiət hadisələrinin izahı, əxlaqi davranışın tənzimi və kollektiv kimliyin möhkəmləndirilməsi ; dinlərin əmələ gəlməsinə səbəb olmişdur.
1.3. Din həm də güc və məsuliyyət arasında balans yaradan, cəmiyyətdə davranış standartlarını legitimləşdirən mexanizm olmuşdur.
1.4. Dünyada ən çox yayılmış əsas dinlər -- (İslam, Xristianlıq, Yəhudilik) ilə yanaşı, qədim fəlsəfi-dini sistemlər (Hinduizm, Buddizm, Konfutsiçilik, Taoizm), milli-etnik inanclar və müxtəlif dini cərəyanlar da mövcuddur.
1.5. Bu müxtəliflik bəşəriyyətin mədəni zənginliyini əks etdirir və eyni zamanda dialoq zərurətini gündəmə gətirir.
II FƏSİL.
İNSANI TALEYİNƏ TƏSİR EDƏN GÖRÜNMƏZ GÜCLƏR.
Tarix boyu bəşəriyyətin taleyini təkcə qılınclar, ordular və sərhədlər müəyyən etməyib. İnsan şüuruna təsir edən ideyalar, inanclar və məlumat axınları çox vaxt hərbi gücdən qat-qat daha təsirli olub.
Müasir dünyada isə bu həqiqət daha açıq və daha təhlükəli şəkildə özünü göstərir: insanları idarə edən əsas güc artıq fiziki zorakılıq deyil ; şüurun istiqamətləndirilməsidir.
2.1. Dinlərin insanların mənəvi gücünü və kollektiv şüuru formalaşdırır.
2.2. Dinlər təkcə ibadət və mənəviyyat sistemi deyil, həm də:
--- davranış normaları,
--- əxlaqi çərçivələr,
--- kollektiv kimlik,
itaət və məsuliyyət mexanizmləri formalaşdırır.
2.3. Din insanın daxili dünyasına təsir edir.
Din qorxu, ümid, günahkarlıq, mükafat gözləntisi kimi psixoloji mexanizmlər vasitəsilə insan davranışını istiqamətləndirir. Bu səbəbdən dinlər əsrlər boyu:
--- imperiyaların qurulmasında,
--- müharibələrin legitimləşdirilməsində,
--- sülh çağırışlarında,
--- kütlələrin səfərbər edilməsində mühüm rol oynayıb.
2.4. Əsas məsələ dinin və yaxud ideyanın özündə deyil, onun necə şərh edilməsi və kim tərəfindən yönləndirilməsindədir.
Tarix göstərir ki, dini dəyərlər həm insanları xilas edə, həm də onları alətə çevirə bilər.
2.5. İnformasiya , təbliğat insan psixologiyasına və siyasi proseslərə təsir edir.
İnsan şüuru sabit deyil – o, daim təsir altındadır. İnformasiya bu təsirin əsas daşıyıcısıdır.
Xüsusilə təkrarlanan, emosional yüklü və məqsədli informasiya insan beynində:
--- '“doğru” anlayışını formalaşdırır,
--- qorxu və nifrət yaradır,
--- dost–düşmən obrazı qurur,
--- reallıq hissini dəyişir.
-- siyasi proseslərə təsir edir.
Təbliğatın əsas gücü ondadır ki, o, insanlara nə düşünməli olduqlarını yox ; necə düşünməli olduqlarını diktə edir.
İnsan çox vaxt manipulyasiyaya məruz qaldığını (aldandığını) hiss etmir, çünki informasiya:
--- “xilas”,
--- “təhlükə”,
--- “ədalət”,
--- “milli maraq” kimi anlayışlarla təqdim olunur.
Müasir dövrdə sosial şəbəkələr, televiziya, xəbər portalları və süni intellekt alətləri bu təsiri misilsiz dərəcədə gücləndirir.
Artıq bir cümlə, bir video və ya bir yalan xəbər -- milyonlarla insanın emosional reaksiyasını formalaşdıra bilir.
2.6.İnformasiya və təbliğat: hərbi gücdən daha təsirli silahdır.
Ən mühüm həqiqət budur :
İnsan şüurunu ələ keçirən güc, torpağı işğal edən gücdən daha təhlükəlidir.
--- Hərbi güc:
--- sərhədləri dəyişə bilər,
--- şəhərləri dağıda bilər,
--- orduları məğlub edə bilər.
İnformasiya və təbliğat isə :
--- millətlərin düşüncə tərzini dəyişir,
--- xalqları öz maraqlarına qarşı çıxmağa razı salır,
---dövlətləri daxildən zəiflədir,
müharibəni “qaçılmaz”, zülmü isə “haqlı” göstərir.
Tarixdə bir çox ölkə məhz silahlarla deyil ; ideyalarla məğlub edilib. Çünki silahla işğal edilən torpaq geri alına bilər, amma şüuru işğal edilən cəmiyyət --- illərlə özünü bərpa edə bilmir.
Bu gün dövlətlər arasında əsas mübarizə meydanı:
--- media sahəsidir,
--- informasiya məkanıdır,
--- ictimai rəyin formalaşdırılmasıdır.
Müasir dünyada real gücün mənbəyi artıq təkcə iqtisadiyyat və ordu deyil. Ən böyük güc – insan şüuruna təsir etmək bacarığıdır.
Din, informasiya və təbliğat düzgün istifadə edildikdə cəmiyyətləri inkişaf etdirə, yanlış istifadə edildikdə isə xalqları uçuruma sürükləyə bilər.
III FƏSİL.
DEZİNFORMASİYA, İKİLİ STANDARTLAR VƏ QLOBAL ƏDALƏT BÖHRANI.
Müasir dünya paradokslarla doludur.
Bir tərəfdən “demokratiya”, “insan haqları”, “azadlıq”, “bərabərlik”, “feminizm” kimi dəyərlər dillərdən düşmür ; digər tərəfdən isə milyonlarla insan müharibələrdə ölür, xalqlar yoxsulluğa sürüklənir, cəmiyyətlər mənəvi aşınmaya məruz qalır.
Bu ziddiyyət təsadüfi deyil. Onun adı --- "dezinformasiya" və "ikili standart" sistemləridir.
3.1. Dezinformasiya --- şüarların arxasında gizlənən cinayətlər törədir.
3.2. İkili standartlar -- qlobal ədaləti pozur.
Müşahidələr göstərir ki, ən böyük cinayətlər çox vaxt “yüksək ideallar” adı altında törədilir.
--- “Demokratiya ixracı” adı ilə ikili standartlar aparılır :
--- Dövlətlərin daxili işlərinə müdaxilə “insan haqlarının müdafiəsi” kimi təqdim olunur;
---- Sosial və əxlaqi aşınma “azadlıq” anlayışı ilə normallaşdırılıb;
--- Quldurluq, korrupsiya, siyasi manipulyasiya “milli maraqlar” pərdəsi altında gizlədilib.
Nəticədə:
--- Milyonlarla dinc insan həlak olub,
--- Ölkələr dağıdılıb,
--- Cinayətlər başqalarının – “geri qalmış”, “avtoritar”, “uyğunsuz” adlandırılan cəmiyyətlərin boynuna atılıb.
Bütün bunlar klassik dezinformasiya mexanizmidir : Əvvəl cinayət törədilir, sonra ideoloji şüarla həmin cinayətə haqq qazandırılır, sonda isə günah başqasına yüklənir.
IV FƏSİL.
BMT TƏHLÜKƏSİZLİK ŞURASINDA İSLAHATLAR ZƏRURİDİR.
Yaşadığımız dünyada Haqq və Ədalətin bərqərar olması üçün yaradılmış ən ali qurum BMT-dir.
Lakin etiraf edilməlidir ki, BMT-nın Təhlükəsizlik Şurasının mövcud strukturu müasir dünyanın reallıqlarını əks etdirmir.
Əsas problemlər:
4.1. Qərarların az sayda dövlətin veto hüququndan asılı olması;
4.2. Əhalisi milyardlarla ölçülən regionların faktiki olaraq BMT TŞ-da təmsil olunmaması;
4.3. Güc balansının keçmişdə qalmış 1945-ci ilin siyasi xəritəsinə əsaslanması..
4.4. Dünya dəyişibsə, idarəetmə mexanizmi də dəyişməlidir;
4.5. Qlobal qərarlar azlığın yox, çoxluğu təşkil edən bəşəriyyətin maraqlarına xidmət etməlidir;
4.6. BMT-nın Təhlükəsizlik Şurası proporsional, regional və ədalətli təmsilçilik prinsipi ilə yenidən formalaşdırılmalıdır.
V FƏSİL.
İNSAN HÜQUQUNUN UNVERSALLIĞI.
5.1. İrqindən, dinindən, dilindən, mədəniyyətindən asılı olmayaraq hər bir insan normal qidalanmalı və ləyaqətlə yaşamalıdır.
5.2. İnsan hüquqları hər hər yerdə qorunmalıdır.
5.3. İnsan hüüuqları coğrafiyaya görə dəyişə bilməz.
5.4. Siyasi maraqlara görə seçici təqib oluna bilməz,
5.5. İnsanlar “bizimkilər” və “onlar” prinsipi ilə bölünə bilməz.
Əgər bir yerdə uşaq ölümü faciədirsə, başqa yerdə də faciədir.
Əgər bir xalqın ağrısı dəyərlidirsə, bütün xalqların ağrısı dəyərlidir.
Əks halda bu, hüquq yox, alətdir.
VI FƏSİL
MÜHARİBƏLƏR DAYANDIRILMALIDIR.
6.1. Müharibə heç vaxt həll yolu olmayıb.
6.2. Müharibələr xalqları düşmən edir,
6.3. Müharibələr nifrəti miras qoyur,
6.4. Müharibələr gələcək nəsilləri cəzalandırır.
7.5. İnsanların yaxşı yaşaması üçün:
--- müharibələr dayandırılmalı,
--- münaqişələr yalnız siyasi və diplomatik yollarla həll edilməli,
--- BMT-nin rəhbərliyi altında vahid sülh mexanizmi işlək vəziyyətə gətirilməlidir.
İnsanları faciələrdən qurtarmaq üçün Sülh zərurətdir.
Xll FƏSİL.
GÜCLÜ BMT MÜNAQİŞƏLƏRİN SÜLH YOLU İLƏ HƏLLİ DEMƏKDİR.
Dünyada sülh istəyiriksə bunu sözlə yox, beynəlxalq hüquqi mexanizmlə həll etməliyik.
Bunun üçün:
7.1. Üzv ölkələrin BMT-yə maliyyə öhdəlikləri artırılmalı;
7.2. Bu vəsaitlər sülhməramlı, humanitar və münaqişələrin qarşısının alınması proqramlarına yönəldilməlidir;
7.3. BMT-yə fövqəladə səlahiyyətlər verilməlidir ki, o, gecikən müşahidəçi yox ; aktiv ədalət təminatçısı olsun.
Zəif BMT – güclü müharibələr yaradır.
Güclü BMT – müharibələrin qarşısını alır.
Nəticə : Bəşəriyyət seçim qarşısındadır:
ya dezinformasiya, ikili standartlar və güc siyasəti ;
ya da haqq, ədalət və kollektiv məsuliyyət.
Əsl tərəqqi silahlarla yox ; vicdanla ölçülür.
Əsl güc silahda yox, ədalətdədir.
Yaşadığımız Dünyanın dinc taleyi -- yalnız həqiqət, ədalət və sülhdən keçir.
Müəllif : Qəvami Sadıqbəyli.
Xudaferin.eu
13:36